Het nieuwe schooljaar is begonnen en ook ‘business is booming’ aan het begin van het nieuwe fiscale jaar. Nieuwe mode, tentoonstellingen, auto’s, games, restaurants, trends en nog veel meer dingen naar de aandacht van de rennende bewoners van Tokio. En wij doen als GraceCityChurchTokyo ook een gooi. Pasen was de aftrap, snel opgevolgd door een nieuwe reeks Gospel-workshops, lunch meetings voor zakenmensen, een retraite en een work-life-culture seminar en concerten op komst. We realiseren ons dat de meeste evenementen die we als kerk organiseren nog meer toevoegen aan de toch al volle agenda van de jonge professionals, maar we hopen ook dat het verdieping biedt in een omgeving waar alles op de oppervlakte blijft steken. Het retraite waar we zojuist van teruggekomen zijn, gaf meer dan 50 gemeenteleden en zoekers de kans juist rust te vinden. Even uit de draaikolk die Tokio heet. Drie dagen logeerden we in een eenvoudig kamphuis in de zuidelijke Japanse Alpen. Samen zingen, bijbelstudie doen, eten en urenlang kletsen en wandelen. De familie Kono ging ook mee. Het is zo bijzonder om te zien hoe hij het Goede Nieuws opslurpt en hoe zijn vrouw en dochters hem volgen. We hopen dat ze gauw geloof krijgen.

Het thema van de retraite was ‘Evangelie-DNA’. Om Abraham Kuyper’s gedachtengoed trouw te blijven, zeggen we met hem “er is niet een centimeter in de schepping, waarvan Christus niet zegt ‘Mijn’”. Kerk zijn, christen zijn gaat niet alleen over de zondagse eredienst of de wekelijkse kring. Ook werk, gezin, vrije tijd en al die andere dingen die ons bezig houden horen daarbij. In dat kader gaven Geert en ik een workshop over het huwelijk vanuit bijbels perspectief. Daar bleek enorm veel animo voor te zijn, van zowel de kant als getrouwde stellen als singles. De geplande anderhalf uur was niet genoeg en tot in de late uurtjes werden er vragen op ons afgevuurd. Gelukkig kunnen we putten uit meer dan 17 jaar huwelijk en talloze pastorale ervaringen met bijna/nog net huwelijken van gemeenteleden. Bovendien hebben we net het nieuwste boek van Tim Keller ‘The meaning of marriage’ gelezen. Absoluut het beste boek over dit onderwerp dat ik ooit gelezen heb! Daarnaast werden we in de afgelopen weken telkens bij het onderwerp bepaald, omdat we binnen een maand drie huwelijken van Japanse vrienden mochten bijwonen.

De drukte houdt, als ik in de agenda kijk, nog een paar maanden aan. Na in de afgelopen dagen even in het oog van de storm geweest te zijn, het rustpunt van de retraite, gaan we er weer tegenaan. De tornado van gisteren maakte slachtoffers en dat zien we in de overdrachtelijke tornado van het snelle leven in Tokio ook gebeuren. Sommigen bezwijken letterlijk door overwerk en eerlijk gezegd lopen we zelf ook tegen onze grenzen aan. Daarom stop ik nu met schrijven en ga kijken of ik nog weet waar de bank in ons appartementje staat. Als ik hem gevonden hem, ga ik lekker languit zitten en in dit laatste half uurtje voor het slapen gaan alvast dromen over ons verlof in de zomer…

Gisteren was er weer zo’n voorbeeld. Mijn schoonvader, ds. Nico de Boo ging met emeritaat en nam afscheid van wijkgemeente de Bron in Zeist waar hij bijna 18 jaar voorganger was. We vierden deze mijlpaal ‘live’ via kerkomroep.nl mee en dat gaf zeker een gevoel van verbondenheid. We zongen hem via een videoclip op een scherm voorin de kerk toe (kijk maar). Maar toch. Toen we iets na middernacht de computer uitzetten, gingen wij niet naar de wijkzaal voor een koud buffet, maar naar de slaapkamer voor een koud bed.

Nog een keer ‘maar toch’. Een positieve deze keer. Ik ben Philip Yancey’s boek ‘Waar is God als ik pijn heb?’ weer eens aan het lezen om zo beter toegerust in het pastoraat te kunnen werken. Hij schrijft daar hoe hij als journalist ruwweg twee categorieën mensen interviewt, sterren en dienaars. En hoe hij telkens weer ziet hoe de meeste sterren die schijnbaar alles mee hebben een ellendig leven leiden. Hun najagen van geluk lijkt hen er juist van te vervreemden. Hij komt tot de conclusie dat geluk vaak komt als een bij-product, een verrassende bonus voor iets waar je je voor inzet. ‘En hoogstwaarschijnlijk,’ schrijft Yancey, ’gaat je investering samen met pijn. Maar zonder pijn kan je je ook nauwelijks plezier voorstellen.’

Hier komt de ‘maar toch’. We missen veel en dat doet soms pijn. We investeren veel en dat kost ons veel. We zijn geen sterren en hebben niet eens tijd om ons eigen geluk na te jagen. Of we dan dus dienaren zijn? Dat weet ik niet, maar er gaan niet veel weken voorbij dat we dankzij Gods genade niet kunnen genieten van wat Yancey het bijproduct geluk noemt. Dat zijn grote dingen als een bloeiende gemeente GraceCityChurch in een donkere, kille samenleving. Of kleine dingen als tweejarige Fleur die met de zachte woordjes ‘kom maar, Luus’ zusje Lucile een handje geeft om haar overeind te helpen als ze weer eens gevallen is. Of na een drukke werkzondag in de gemeente met een kopje Pickwick thee op de bank naar een dienst in de taal van ons hart op kerkomroep luisteren. Is de tegeltjeswijsheid ‘geluk zit in kleine dingen’ dan toch waar? Wie weet, de Spreuken in de bijbel staan vol conventionele wijsheden. Dus waarheid is er zeker in te ontdekken.

Grote Momenten lopen we mis, kleine momentjes vangen we wel. Soms live hier in Tokio, soms via een bemoedigend mailtje of skype sessie. Vele kleinen maken één Grote toch?

Gelukkig helpen Disney en Amerikaanse ijsverkoper BaskinRobbins ons een beetje door in hun advertenties speciale Easter-campaigns aan te kondigen. Natuurlijk doe jij als lezer niet mee aan de commercialisering van Pasen en heb je vast en zeker geen half pond chocolade paaseitjes op in de afgelopen dagen, maar wij verlangen naar zo’n eitje dat smelt in je mond en liften maar al te graag mee op deze commerciële paasstunts! En dat Disney nieuwe elementen in de cultuur kan brengen, bewijst het daverende succes van hun introductie van Halloween in Japan tien jaar geleden. Nu is eind oktober alles hier zwart en oranje van de pompoenen, vleermuizen en heksen. Dankzij Disney heeft nu ook de term ‘iisutaa’ (hoor het Engelse Easter daarin) zijn intrede gedaan, samen met eieren en zachte pastelkleuren. En op die basis borduren wij voort om de diepe betekenis van Pasen uit te leggen.

We organiseerden een Paas-campagne en op een grote gele poster in de kerk en honderden folders daarbuiten kondigden we wekenlang alle activiteiten aan. Een prekenserie over ‘kersenbloesem en het kruis’, een dienst met avondmaal op Witte Donderdag, een spetterend kinderpaasfeest, een paaslunch voorafgaand aan de dienst, een traditionele paasdienst en een gospelconcert. De preken zijn ontdekkingstochten naar de overeenkomsten en verschillen tussen de Japanse cultuur en het christelijk geloof. Het kinderfeest begon met eieren zoeken, paashazen knutselen en eindigde met een uitleg over de ware betekenis van Pasen. Voor het eerst in de jonge geschiedenis van GraceCityChurch gingen we voor de dienst met elkaar zitten en aten een feestelijke maaltijd. Ik had optimistisch lunch voor 40 tot 50 mensen gemaakt, maar in hun enthousiasme brachten veel gemeenteleden vrienden mee en met 70 mensen aten we alles tot de laatste kruimel op. In de dienst die volgde, beleefden we opnieuw een primeur: meer dan 100 mensen woonden de zondagse eredienst bij en hoorden het Goede Nieuws over de opstanding!

In onze gemeente en in die hele zwerm zoekers erom heen kan het niemand ontgaan zijn dat het Pasen is geweest en wat Pasen betekent. We hebben er niet omheen gedraaid en wie de streepjescode van GraceCityChurch scant, zal tussen alle streepjes zeker de dwarsbalk van het kruis tegenkomen. Waar Disney niet verder komt dan eieren en paashazen, gaan sommige bedrijven die mee willen liften op het aanstaande commerciële succes van Pasen wel verder. Vandaag zag ik dit bordje in ‘Sony Plaza’, een razendpopulaire, grote winkelketen met allerlei grappige en lekkere dingen uit het buitenland. Er staat: ‘wat is Pasen?’ Vervolgens is de openingszin van de uitleg: ‘Pasen is de viering van de opstanding van Christus.’ Wauw! Dat is heldere taal. Het enige dat er nog aan ontbrak was ‘voor meer info, zie www.gracecitychurch.jp’….

De boodschap van Pasen is hoop, maar dat blijkt niet gemakkelijk uit te delen, als wanhoop regeert. Veel jonge Japanners zien de toekomst niet zitten. Als illustratie daarvan verscheen afgelopen zaterdag (31 maart) onderstaand artikel dat ik op verzoek van het Nederlands Dagblad schreef op de opiniepagina over demografische ontwikkelingen in Japan. Zelf schreef het ND er de volgende titel en introductie bij: ‘ Geen kinderstemmen, wel piepende rollators … Nederland kampt met vergrijzing. Tegelijk hebben we te maken met een echtscheidingsgolf en klagen we over stress en werkdruk. Tot welk horrorscenario dit kan leiden, toont de Japanse samenleving. Christenen moeten nu laten zien dat zaken als huwelijk en ouderschap zeer de moeite waard zijn.’

Sayaka kon het niet meer aan, de druk op haar werk. Nog geen dertig, maar met een goede universitaire opleiding op zak kreeg ze recent managementverantwoordelijkheden en zat haar carrière in de lift. Dat is zeldzaam voor Japanse vrouwen, die meestal niet verder komen dan de positie van OL. ’s Morgens zie je op elk station tussen de drommen ‘salariman’ (mannelijke kantoorwerkers in dezelfde monotone donkere pakken) ook jonge vrouwen zich door de menigte worstelen. De zogenaamde Office Ladies dragen dezelfde grauwe mantelpakjes in zwart of grijs met platgetrapte kantoorsandalen eronder. Ze onderscheiden zich door een bos schattige, felgekleurde sleutelhangers en andere prullaria aan hun handtas, om het allemaal toch een beetje leuk te houden. Op kantoor bedienen ze de mannen met koffie, kopietjes, data invoeren en soms nog veel meer…

Wellicht hebben deze dames een vergelijkbare opleiding als Sayaka, maar geen ambitie en geen kansen op verantwoordelijke banen op de dichtbevolkte arbeidsmarkt. Ze dromen al sinds hun tienerjaren over hun trouwdag en hun huidige baan hoeven ze alleen maar te doen tot de grote dag aanbreekt. Het romantische plaatje uit de meidenstripboeken die ze massaal lazen en de westerse films die ze keken, zijn ze al vergeten. In de Ware Jacob geloven ze ook niet. Ze willen een man met tien jaar werkervaring en daarmee een stabiel inkomen om een huis te huren of te kopen en genoeg spaargeld voor de inrichting en de trouwdag. Schoonouders verhuizen wellicht mee. Het huwelijk levert voor alle partijen wat op: de man krijgt er status, een hoger salaris, verzorging voor hemzelf en eventueel zijn ouders en hopelijk een kind als nageslacht door. Vrouwen zijn door hun huwelijk economisch onder de pannen, kunnen een eigen huishouden gaan runnen en krijgen op fatsoenlijke wijze het kind waar ze zo naar verlangen. Als het tenminste niet al te lang duurt, want hoe dieper in de dertig des te kleiner de kans op een huwelijk en een kind.

Sayaka kon het best goed vinden met haar directe baas. Dat is belangrijk want hiërarchie bepaalt de pikorde op de werkvloer. Dat ondervond Sayaka’s baas elke dag, want haar baas een trede hoger op de bedrijfsladder schold haar de huid vol. Dit fenomeen van schelden en kleineren dat ‘pawahara’ (je hoort er de Engelse woorden power en harassment in) genoemd wordt, is een geaccepteerde praktijk op de Japanse werkvloer. Maar dat betekent niet dat het niets met je doet. Daarom stortte de baas van Sayaka haar hart uit bij haar ondergeschikte, die daardoor niet alleen emotioneel zwaar belast werd, maar ook het werk van haar niet-functionerende baas op moest knappen. Het dagelijkse overwerk tot middernacht en de stress werden Sayaka te veel. Ze kreeg paniekaanvallen in de overvolle treinen en zei haar baan op. En de huur van haar piepkleine appartementje in het centrum van Tokyo. Ze verhuisde terug naar haar ouderlijk huis in een verre voorstad waar moeder kookt, wast en poetst en vader op zondag de vis fileert. Veilig en goedkoop wacht Sayaka daar op een redelijke huwelijkspartner. Ze werkt nu als OL, koopt gezellige gadgets en gaat naar de karaokelounge van haar lage loon, waarvan ze niets aan haar ouders af hoeft te staan. Dat het haar en vrijwel al haar vriendinnen de bijnaam parasieten-singles heeft opgeleverd, raakt haar niet.

Ook Yuko trok een paar maanden geleden weer bij haar ouders in. Dat ze elke dag twee keer anderhalf uur in de trein moet zitten, maakt haar niet uit. Het gemak van niet zelf voor eten moeten zorgen en schoonmaken weegt op tegen deze uurtjes, vindt ze. Bovendien kan ze haar sociale leven via Facebook tijdens het pendelen tussen centraal Tokyo en de voorstad waar haar ouders wonen bijhouden. Fotootjes van de macrobiotische lunch van de ene vriendin en een plaatje van de nieuwe Louis Vuitton tas van de andere. Op de deur van de trein staan stickers met datingwebsites van de treinmaatschappij. Die sites kan je raadplegen als je een keertje uit wilt met die knappe kerel die ook altijd om kwart voor negen in de trein zit. Yuko kijkt nog maar eens rond of er vandaag geen potentiële date in haar wagon zit.

Met hun smartfoon vergroeid als extra orgaan, checken de snelle yuppen een paar keer per dag even hun horoscoop, want je weet nooit of deze dag toch nog een gelukje voor je in petto heeft. Op maandagmorgen zendt de publieke omroep een razendsnelle diareeks uit waar je je mobiele telefoon op richt, willekeurig een foto maakt, waardoor de camera één van de langs flitsende teksten vastlegt die het televisieorakel deze week voor jou bestemd heeft. Je kunt het ook traditioneler aanpakken en in je lunchpauze even naar de tempel gaan, waar je voor twee euro een briefje uit een van de honderden laatjes trekt met daarop een bovennatuurlijk bericht over jouw toekomst. Al deze profetieën hebben één ding gemeen: ze gaan over (op handen zijnde) relaties.

Chiaki, een geslaagde arts van halverwege de dertig, hunkert naar een man. Traditionele koppelpraktijken zoals ‘omiai’ (formele ontmoetingen tussen een man en een vrouw met hun chaperonnes om tot afspraken voor een gearrangeerd huwelijk te komen) of modernere methodes zoals dating sites op internet hebben tot nog toe geen uitkomst geboden. Ook in de vele bars en nachtclubs heeft ze gezocht, maar trof daar –veelal getrouwde- mannen aan die alleen op zoek waren naar een warm lichaam voor de nacht. Uitgaan met patiënten is onethisch en na het werk is ze te uitgeput om nog iets te ondernemen. Daarom trok ze op haar enige vrije dag de stoute schoenen aan en ging naar de Shinto-tempel die bekend staat als de Tempel van de Liefde. Na drie uur achter honderden vrouwen in de rij staan, gooit ze een flinke bijdrage in het offerblok, drukt haar handen stevig tegen elkaar aan en vraagt om een man.

Het lukt dus maar niet met het vinden van huwelijkspartners. De gemiddelde huwelijksleeftijd in Japan ligt op 30 jaar en het geboortecijfer op 1,37, maar in de hoofdstad Tokio zijn de meeste huwelijkspartners diep in de dertig en mede daardoor komt het geboortecijfer op 0,91 kind per gezin uit. Andere redenen hiervoor zijn de hoge kosten in het levensonderhoud, lange werkdagen, weinig vertrouwen in de toekomst en een nijpend tekort aan kinderdagverblijven. Leek er toch nog wat positiefs uit de politieke onrust van de afgelopen jaren te komen in de vorm van een verdubbeling van de kinderbijslag, is dit jaar de belastingaftrek voor kinderen jonger dan 16 jaar afgeschaft. Dit ontgaat vrijwel iedereen behalve ondergetekende bij wie de vijf spruiten in het krappe appartementje rondlopen. Heel Japan focust namelijk op een probleem aan het andere uiteinde van het demografische spectrum: het fenomeen super-vergrijzing.

Op dit moment is 23 procent van de bevolking in Japan 65 jaar of ouder. Dit zal oplopen tot 40 procent in het jaar 2060. De gemiddelde leeftijd van mannen zal volgens de prognose oplopen van 79 naar 84 jaar en voor vrouwen zelfs van 86 naar 90 jaar. Ondertussen blijft het geboortecijfer dalen, waardoor de bevolkingspiramide nog verder ontwricht raakt. In 2060 zal slechts 9% van de bevolking jonger dan 15 jaar zijn. Dat betekent dat 50% van de bevolking zal moeten werken om de overige, afhankelijke 50% te onderhouden. De kosten voor pensioenen zijn nu al nauwelijks meer op te brengen. Premier Noda wil de BTW van de huidige 5% naar 10% verhogen om de snel stijgende kosten voor de sociale lasten op te vangen, maar dit plan stuit op enorme weerstand bij de oppositie en bevolking. In deze barre economische tijden kiest Japan liever voor een redelijk gevulde beurs nu dan voor geld om te overleven later.

Keiko nadert de veertig en geniet van haar leven als single. Eigenlijk vindt ze het wel prima zo. Niemand zeurt als ze laat thuiskomt van haar werk en ze besteedt haar bonussen aan reizen op de schaarse vrije dagen. Haar middelbare school vriendin Yukari is wel getrouwd, maar klaagt steen en been over haar man die nooit thuis is en niet naar haar omkijkt. De staat van het Japanse huwelijk is abominabel. De statistieken en vrouwenbladen vertellen dat meeste getrouwde stellen binnen 2 jaar na de trouwdag met seks stoppen en compleet langs elkaar heen leven. De man brengt vrijwel al zijn wakkere tijd op de werkvloer of bij de verplichte drinksessies na het werk door en de vrouw zit thuis met kind en schoonouders. Als vader ’s avonds laat thuis komt, staat zijn avondeten klaar, terwijl moeder met het kind het slaapmatje deelt. De vrouwen zijn gedesillusioneerd, de mannen zien de uitdrukking dat het huwelijk een graf is realiteit worden. Maar de heren geven zich niet zonder slag of stoot gewonnen en proberen daarom dan buitenshuis uit het leven te halen wat er thuis niet meer in zit. De porno-industrie, prostitutie en ‘love-hotel’ business bloeien.

Keiko past voor zo’n toekomst en ze is niet de enige. De stadskerk in hartje Tokio, Grace City Church bestaat uit bijna alleen maar singles in de twintig en dertig. Ze vinden er community in de kille megastad en herkennen zichzelf in de overige kerkleden. Ze delen hun geloof, lief en leed en worden als broers en zussen. Dat is natuurlijk mooi, al lijkt het wel eventuele romantiek in de weg te staan. Als iemand vraagt of er geen potentiële huwelijkspartner in de kerk zit, dan giebelen alle vrouwen: “nee, hij is als een broer voor me”. Een spetterende Valentijnsparty en een prekenserie over het huwelijk kan hen hopelijk op andere gedachten brengen. Op de schouders van de getrouwde stellen in de gemeente rust een zware verantwoordelijkheid, namelijk laten zien dat het huwelijk en ouderschap wel de moeite waard zijn.

In de weinige parken in Tokio is het stil. Er zijn nauwelijks kinderstemmen te horen, alleen piepende rollators en het getik van golfclubs. Hoge piepjes verraden een enkel kind dat op bankje op zijn Nintendo DS speelt om de enorme druk van school en verwachtingen van zijn ouders even te ontvluchten naar een virtuele wereld waarin hij zelf keuzes kan maken. Japan telt nu nog 128 miljoen mensen, als de huidige trends doorzetten zullen dat er in 2060 nog maar 87 miljoen zijn. Toch zal het dan nog drukker in het park zijn, wanneer tientallen grijze duiven zich vergapen aan de zandbak met een paar koppies met zwarte haartjes.

Wang, mijn tandarts-vriendin leeft op een kant-en-klaar Japans rijst- en zeewierlunchpakket tijdens de lunch en twee gekookte eieren als ze ‘s avonds uitgeput thuiskomt. Geldgebrek is hiervoor niet bepaald de oorzaak, maar gebrek aan kookfaciliteiten, tijd en energie. Ook Kim kan zich als consultant bij Goldman Sachs veel meer veroorloven, maar zij eet elke dag rijst met een rauw ei en een blikje tonijn. Daarom smulde ze toen ik gisteren met haar een uurtje rustig kon zitten bij een restaurantje in de beroemde Roppongi Hills wolkenkrabber waar ze werkt. We zaten aan een soortje barretje en voor onze neus hakte de kok met vervaarlijke messen in plaats van vette vissen allerlei verse groenten. Vreemd eigenlijk dat nu juist deze eetgelegenheid dat verschillende soorten groenten serveert als revolutionair en hip gezien wordt.

Of het nu ontbijt, lunch of avondeten is, meerdere keren per week schuiven we dus in een restaurantje aan voor een pastoraal gesprek of bijbelstudie met gemeenteleden en zoekers. Het eettentje moet heel dichtbij hun kantoor zijn, dus zij bepalen het etablissement. Rondom of in de kelder van elke kantoortoren bevindt zich een concentratie van minuscule eettentjes die een beperkte menukaart met een paar verschillende gerechten hebben. Zo kwam ik deze week bij een restaurantje waar de specialiteit van het huis modderkruipers waren. Voor het restaurantje stond een piepschuim bak met krioelende visjes met hun karakteristieke dunne snorren. Buiten lekkere exemplaren van deze rivierdiertjes (die overigens in Nederland een beschermde diersoort zijn) kiezen, binnen gooit de kok ze in de pan en een paar minuten later liggen ze bovenop je kom met rijst. Een paar in het zuur ingemaakte groentes of zure pruimen erbij en het feestmaal is compleet.

De psychologe die die dag mijn tafelgenote zou worden, aarzelde even en zei dat het misschien een goed idee zou zijn om deze ‘dojou’ te eten, want dit gerecht heeft de naam dat het je nieuwe energie geeft. Ik vroeg haar of er dan bijzondere voedingsstoffen in deze visjes zitten, maar ze zei niets over voedingswaarden te weten. Maar omdat de diertjes altijd zo bewegelijk zijn, geloven Japanners heilig dat je die energie overneemt als je ze eet. De serieuze, professionele christen-psychologe kijkt me vol overtuiging aan. Ik kijk wat moeilijk blijkbaar. De belangrijkste reden is dat ik vrees dat we hier naar binnengaan. Bovendien denk ik opeens aan het boek van de razendpopulaire Japanse schrijver Haruki Murakami dat ik aan het lezen ben. In dit surrealistische boek eet een excentrieke kunstenaar nog kloppende kattenharten om zo hun ziel van hemzelf te maken. Luguber en bizar, dacht en denk ik nog steeds, maar opeens zie ik wel een parralel met de spartelende visjes die hun energie aan degenen die hen opeten door zouden geven. Ik trek wat bleek weg. Mijn disgenoot ziet het en trekt me mee naar een ander eettentje.

Het motto lijkt te zijn ‘hoe verser hoe beter’ en als wat op je bord ligt niet meer leeft, dan zijn er altijd nog andere manieren om wat levendigheid op je bord te krijgen. Zo doe je bijvoorbeeld flinterdunne gedroogde bonito (gestreepte tonijn) vlokken op je hete groentepannenkoeken. Door de opstijgende warmte dansen de visflarden op je bord. Of wat te denken van een zojuist onthoofde inktvis op je rijst. Het werkt niet als een kip zonder kop die nog even doorloopt, maar de zenuwen van het dier reageren op de zoute sojasaus die het onderlijf van het dier binnendringt en doen het stuiptrekken. Kijk maar naar dit filmje.

De lijst met interessante gerechten die ons elke week voorgeschoteld worden, gaat nog veel verder. Maar misschien heb je al gegeten en gedronken na deze beelden. Vaak hebben we niet meer dan drie kwartier om bij te kletsen, te luisteren naar wat er om gaat en bijbelstudie te doen. Dus we hebben niet veel tijd om kritisch te bestuderen wat er op ons bord ligt. Smaakpapillen uitschakelen en focussen op ons werk. Sommige tafelgenoten zijn bijzonder hongerig naar het evangelie. Als het met de bijbelteksten die ze verorberen net zo gaat als met de visjes, dan geloven ze misschien ook dat het Woord hen nieuw leven geeft. Dat is dan weer wel een mooie gedachte, zo vlak voor Pasen.

Het is vandaag een jaar geleden en daarom herdenken we. Niet dat er een dag geweest is in de afgelopen 366 dagen dat we dat niet gedaan hebben. Meestal zwijgend. Soms door ons verhaal opnieuw met elkaar of met Japanners hier in Tokio te delen. Of door te luisteren naar het leed van de mensen in het rampgebied. Of als ik de stofzuiger over de beschadigde houten planken van de woonkamervloer beweeg. Dan zie ik ons nog vanonder de tafel kruipen. Zoekend naar balans in onze nawiegende toren zie ik de ravage op de vloer. Eerst haal ik schoenen voor Julie zodat haar voetjes niet in glas zouden trappen. Dan leggen we verdwaasd Fleur en Lucile terug in hun ledikantjes. Alsof het er toe doet, ga ik opruimen. Op mijn knieen ploeg ik door de rommel en haal mijn hand open aan een stuk glas. In die eerste reflex gooide ik beschadigde spullen weg. Dat voelde goed want zo leek het alsof ik afrekende met wat er gebeurd was. Behalve dat ene theelichtje met blauwe glasrondjes erop. Dat kreeg ik bijna 8 jaar geleden van mijn mannen (Geert, Thom en Berend) voor mijn verjaardag. Ze hadden het samen in mijn favoriete buurtwinkeltje in Sapporo voor mij uitgekozen. Hoewel vervaarlijk beschadigd, kon ik het niet weggooien.

Ik bewaarde het theelichtje in het hoekje achterop het aanrecht. Er stonden wat andere dingetjes voor zoals een pot met houten lepels, een schaaltje en een fotolijstje. Zo konden de kinderen er niet bij, want het zou ze ongetwijfeld snijwonden opleveren. Eerlijk gezegd dacht ik dat ze het zo ook niet konden zien, maar daarin had ik me vergist, zo bleek een paar weken geleden uit een opmerking van een van de jongens: ‘dat lichtje, dat ga je toch nooit weggooien, hè mama?’. Deze tastbare herinnering doet me nog steeds rillen. Zo’n korte, oncontroleerbare siddering als je iets pijnlijks ziet.

Waar (gebrek aan) tijd vaak stress oplevert, geloof ik ook dat tijd een zegen is. Sommige conventionele wijsheden zijn gewoon waar. Zoals dat tijd wonden heelt. De herinneringen aan de aardbeving zijn nog heel levend en daar zorgen de honderden naschokken ook wel voor. Maar net zoals de intensiteit en de frequentie van die naschokken afneemt, lijkt het ook gemakkelijker te worden om wat afstand te nemen. Behalve deze week wanneer alles weer net zo heftig via televisie, krant, internet, de klas, de kerk en op straat herhaald wordt. Waar normaal gewenning optreedt als je keer op keer met iets geconfronteerd wordt, kwamen de rammelende beelden en het zwarte, kolkende water keer op keer keihard binnen. Gelukkig helpen woorden me dan:

ik kan het nieuws niet meer verdragen
het spoelt alle vaste grond weg
onder mijn wankele voeten
die met onzekere tred naar hogere
heilige grond zoeken

elke trilling doet me beven
het tergende geknars van
eens robuuste structuren ramt
als zware hamers op het aambeeld
van mijn oren en bestaan

ik wend me af nu de donkere majesteit
opnieuw spuugt naar de gebrokenheid
ik wacht af welke nieuwe schepping
uit de natte en gebarsten aarde
zal gaan ontspruiten

We waren vanmiddag net middenin Ginza, de chique winkelwijk waar onze gemeente haar zondagse diensten houdt, op het moment dat precies een jaar geleden de aardbeving haar ongenadige klap uitdeelde. Alles stond stil en iedereen staarde naar de klok op het warenhuis. Met daarboven de Japanse vlag halfstok. Als vanzelf bleven we staan in de schijnbaar bevroren Japanse massa. Om 2:46 uur sloeg de klok, een heel apart geluid in een land zonder kerkklokken. Behalve de schreeuwende reclame op de mega-televisies, zweeg alles en iedereen. Handen werden tegen elkaar gedrukt, hoofden gebogen en Japan bad. Wij baden mee, daar middenop dat kruispunt, maar ongetwijfeld tot een andere god. We dankten God voor het leven, temidden van alle gebrokenheid. We baden voor alle mensen in Japan die rouwen, ontheemd zijn en nog niet aan de toekomst kunnen denken. Ik dacht aan het theelichtje in mijn tas. Zorgvuldig in een oude handdoek gerold, zodat ik me niet aan zou snijden. Straks zal ik het aan de kinderen van de kerk laten zien, als we tijdens de kindernevendienst met elkaar gaan zitten en praten waarom het goed is om vandaag te herdenken. Ondanks dat het theelichtje gebarsten is, kan het wel gewoon branden. Warmte en licht uitstralen. Zo is het ook met deze gebroken wereld, ondanks of soms juist dankzij alle barsten, kunnen we toch het licht van Jezus zien. En uitstralen. En daarom zijn we hier nog.

PS. Luister voor een kort interview met ons naar EO-Metterdaad radio-uitzending van zaterdagavond 10 maart. Klik op deze link, geef je computer even tijd om de uitzending te downloaden en ga dan naar 52 minuten in de uitzending (na de kerkdienst) en dan volgt het vijf minuten interview over Japan een jaar na de ramp:

http://www.eo.nl/programma/laatonsderustdagwijden/2011-2012/page/Laat_ons_de_rustdag_wijden/episode.esp?episode=12809432

Toen ik ondergesneeuwd en rillend – ik heb alleen een gevoerd vest, geen echte winterjas- thuiskwam, zag ik Geert denken: ’de Verschrikkelijke Sneeuwvrouw!’ Nou ja, misschien toch niet zo verschrikkelijk, want hij had een lekkere mok kaneelthee voor me klaarstaan. Deze Schrikkelijke Sneeuwvrouw blijft verder lekker binnen om achterstallige verslagen op de computer af te maken. Dat kan, omdat ik – en dat is al net zo zeldzaam als 29 februari-  vandaag geen afspraken, bijbelstudies of vergaderingen buiten de deur heb! Alleen vanavond een mentoring-sessie met een jong echtpaar. Eigenlijk zou ik liever met een boek onder een fleecedeken op de bank gaan, aangezien de kranten schrijven dat we op deze schrikkeldag toch geen salaris krijgen. Of werkt het zo niet voor het Koninkrijk? Bovendien ben ik verkouden. Vorige week heb ik namelijk iets teveel Japanse huisartskliniekjes urenlang van binnen gezien om een paar buitenlandse collega’s en gemeenteleden en hun zieke kinderen mee te nemen. Ze spreken (nog) geen Japans en ik mocht de symptomen en de diagnose vertalen. Van harte, maar de bacillen waren in de kleine, benauwde en overvolle wachtruimtes niet van de lucht. Nou ja, de prikkende natte neus en ogen die ik er aan over heb gehouden, helpen vast meer weerstand op te bouwen voor de volgende keer. Maar nu eerst gauw de lente graag.

Fleur en Lucile benaderen het bijzondere weer van vandaag iets positiever: ze staan voor het raam en zien de grote sneeuwvlokken langs zweven. Ze weten niet wat het is, maar steken instinctief hun tongetjes uit om het witte spul op te vangen en roepen ‘snoep, snoep!’. Het was wel even schrikkelen toen de tongetjes het koude raam raakten…

Een uurtje herinneringen ophalen en terugkijken, maar vooral ook ervaringen en meningen uitwisselen over Nederland en Japan. Allebei bevlogen over de dingen waar ons hart sneller van gaat kloppen, politiek en/of kerkplanting, allebei dienstbaar en strijdbaar. Totaal verschillend, maar vol respect voor wat de ander doet. Het is ondertussen alweer tien jaar geleden dat ik zijn persoonlijk medewerker was, maar aan de ontbijttafel in Tokio, was het net zo gezellig als vroeger in het kantoor dat we deelden in de Tweede Kamer. Ik weet het, de media en veel andere Nederlanders tonen niet altijd heel warme gevoelens voor Verhagen, maar ik vind zijn betrokkenheid op een oud-medewerker wel bijzonder. Bedankt voor een gezellig ontbijt, Maxime!

O ja, wat ik gegeten heb? Vers fruit, French toast en een kopje thee…

Een negatief punt is natuurlijk dat teveel werken niet goed voor je is. Dat roepen we hier tegen alle jonge professionals die al hun wakkere uren aan hun werk besteden. Maar ‘do we practice what we preach’? Doen we zelf niet precies hetzelfde? We maken hier tropenjaren door. Gisteren herinnerde een collega ons eraan dat 70% van de kerkwerkers vroeg of laat een burn out krijgt. Zover mag het niet komen en daarom proberen we rustpunten in te bouwen. Diezelfde collega tastte in dat gesprek af hoeveel vrij hij maximaal mag nemen als hij voor GraceCityChurch werkt. Of misschien beter gezegd hoeveel hij minimaal moet werken. Dat is natuurlijk zakelijk gezien een hele terechte vraag als je voor een organisatie werkt, maar het kwam wel wat zuinig over. Hij is namelijk heel erg goed in nee zeggen. En dat is in onze westerse cultuur een deugd! Dit in tegenstelling tot nee zeggen in Japan: dat wordt gezien als de ander overlast bezorgen. Dat betekent echter niet dat hun ja ook altijd ja betekent… Ik las vorige week een boek dat aandacht besteedde aan de missie die sommige christenen voor zichzelf geformuleerd hadden. Hoewel het een nogal Amerikaans en sappig (om maar even in de jaren tachtig taal te blijven) boek was, genaamd Calm my anxious heart door Linda Dillow, sprak de volgende uitspraak me wel aan: ‘Ik wil paradoxaal leven. I wil ingaan tegen mijn egoïstische natuur, tegen onze cultuur, ik wil een klein beetje meer geven dan waar ik eigenlijk zin in heb, ik wil twee mijl, in plaats van één mijl met de ander opgaan.’

Ben ik moe? Jawel. Voldaan? Meestal wel. Niet omdat ik het allemaal zo goed doe. Ik probeer, rommel wat aan, faal, probeer het weer en geef het over. Soms voelt het alsof de druppeltjes die wij op de gloeiende Japanse plaat maken geen zin hebben. Maar af en toe, heel soms, krijg je zomaar even een bevestiging dat de Here God je wel gebruikt om een goede indruk van Hem in Japan achter te laten. Zo hadden we vanmorgen een bijeenkomst met de moeders van Julie’s kleuterklas. Een moeder wiens oudste zoon al sinds de kleuterschool bij Thom in de klas zit, vertelde aan de anderen dat ik haar zeven jaar geleden meenam naar een donutrestaurantje in de buurt. Ze had vaag wat belangstelling voor het christendom, maar dacht dat ze nooit christen zou kunnen worden omdat ze niet aan alle regeltjes en vereisten van de kerk zou kunnen voldoen. Ik zou haar toen verteld hebben dat het Evangelie goed nieuws is en dat Jezus het al volbracht heeft. Vanmorgen vertelde ze dat ze zich vanaf dat moment met lege handen aan de Here God heeft overgegeven. Het was een lange weg, maar vorig jaar is ze samen met haar man, zoon en dochtertje gedoopt. Ik herinner me de donuts, maar niet meer de inhoud van ons gesprek. Toch heeft God het gebruikt.

Ik geef toe, dat voelde goed toen ik weer op de trein stapte. Toen ik thuiskwam, ging de bel. Het was een klein pakje voor mij. Ik opende het en vond een prachtig blikje Japanse thee. Dawa stuurde het me als bedankje. Het is inmiddels drie jaar geleden dat ze zich in Starbucks heel bitter over haar slechte huwelijk beklaagde en te keer ging over het feit dat haar man geen kinderen wilde. Ze vroeg me hoe ze toch kinderen zou kunnen krijgen voordat het te laat was. Ik adviseerde haar om eerst aan haar huwelijk te werken voordat ze verder aan kinderen dacht. Een jaar later waren er opnieuw tranen. Van vreugde omdat het met haar huwelijk de goede kant opging, en van verdriet omdat ze net een miskraam achter de rug had. Zij praatte, ik luisterde en samen baden we. Inmiddels is haar dochtertje 4 maanden. Een paar weken geleden zocht ik hen thuis op en ontmoette voor het eerst haar man. Het was fantastisch om dit herstelde gezin te zien. Ze zijn nog niet compleet, want de Here God woont nog niet bij hen. Maar ze zijn op de goede weg. Dawa schreef op het kaartje bij de thee dat ze graag gauw verder wil praten over God.

Ik hoor wat gewauwel en voor één keer ben ik het zelf niet. Het zijn wat onbegrijpelijke klanken afgewisseld met een ‘nee, nee’. Fleur en Lucile zijn wakker van hun middagdutje en kwebbelen erop los alsof ze de stilte van de afgelopen twee uren even moeten compenseren. Ze zijn ruim twee jaar, maar spreken nog maar weinig Nederlands. Ik maak me er geen zorgen om, want klanken oefenen doen ze genoeg. Zoals veel tweelingen praten ze laat en genieten nu van hun eigen taaltje, ook wel ‘idioglossia’ genoemd. Ik heb niet de indruk dat de grappige woordjes veel betekenis hebben, maar ze apen elkaars ‘woordjes’ telkens na. Hun nonverbale communicatie lijkt genoeg en voor de gezelligheid maken ze er leuke geluiden bij. Soms op mooie melodietjes want zingen en dansen (zelfs Lucile!) kunnen ze als de besten! Dat is echt genieten, over rustpuntjes gesproken, als je ze samen in de weer ziet. Dan klinkt zelfs ‘nee, nee’ me als muziek in de oren…

Mijn nuchtere Hollandse reactie is dan: wat sonde! Wellicht denken de Japanners hetzelfde als ze zeewier in een westers aquarium zien dansen. Dat is niet om naar te kijken maar om op te eten! Hoe dan ook vind ik dat de boerenkool op mijn bord veel beter tot zijn recht zou komen. Maar dat kan toch, want ze verkopen het hier. Dan steigert de zuunige Zeeuwse in me, want een klein takje kost 1,05 euro. Een aardappel kost hier een euro per stuk en ik heb er voor ons gezin al gauw een stuk of 10 nodig. Dan nog minimaal 30 takjes boerenkool. Dan komt een vegetarische pan boerenkoolstamppot op meer dan veertig euro. Ik heb bij de gedachte al gegeten en gedronken. De opgetutte verkoopster bemerkt mijn belangstelling voor de zeldzame takjes en vraagt beleefd of ik een paar losse takjes wil kopen of liever het veldboeketje dat ze persoonlijk heeft samengesteld voor 10 euro wil meenemen.  Ik bedank ervoor terwijl ik mijn lichte portemonnee tegen mijn lichaam gedrukt houd. Ik maak mezelf wijs dat ik zojuist 40 euro bespaard heb. Dat geeft zoveel voldoening dat diezelfde portomonnee spontaan zwaarder aanvoelt.

Genoeg voor nu. Ga maar gauw van de ijspret en stamppot genieten. Ik ga de plakrijst opzetten…