Een uurtje herinneringen ophalen en terugkijken, maar vooral ook ervaringen en meningen uitwisselen over Nederland en Japan. Allebei bevlogen over de dingen waar ons hart sneller van gaat kloppen, politiek en/of kerkplanting, allebei dienstbaar en strijdbaar. Totaal verschillend, maar vol respect voor wat de ander doet. Het is ondertussen alweer tien jaar geleden dat ik zijn persoonlijk medewerker was, maar aan de ontbijttafel in Tokio, was het net zo gezellig als vroeger in het kantoor dat we deelden in de Tweede Kamer. Ik weet het, de media en veel andere Nederlanders tonen niet altijd heel warme gevoelens voor Verhagen, maar ik vind zijn betrokkenheid op een oud-medewerker wel bijzonder. Bedankt voor een gezellig ontbijt, Maxime!

O ja, wat ik gegeten heb? Vers fruit, French toast en een kopje thee…

Een negatief punt is natuurlijk dat teveel werken niet goed voor je is. Dat roepen we hier tegen alle jonge professionals die al hun wakkere uren aan hun werk besteden. Maar ‘do we practice what we preach’? Doen we zelf niet precies hetzelfde? We maken hier tropenjaren door. Gisteren herinnerde een collega ons eraan dat 70% van de kerkwerkers vroeg of laat een burn out krijgt. Zover mag het niet komen en daarom proberen we rustpunten in te bouwen. Diezelfde collega tastte in dat gesprek af hoeveel vrij hij maximaal mag nemen als hij voor GraceCityChurch werkt. Of misschien beter gezegd hoeveel hij minimaal moet werken. Dat is natuurlijk zakelijk gezien een hele terechte vraag als je voor een organisatie werkt, maar het kwam wel wat zuinig over. Hij is namelijk heel erg goed in nee zeggen. En dat is in onze westerse cultuur een deugd! Dit in tegenstelling tot nee zeggen in Japan: dat wordt gezien als de ander overlast bezorgen. Dat betekent echter niet dat hun ja ook altijd ja betekent… Ik las vorige week een boek dat aandacht besteedde aan de missie die sommige christenen voor zichzelf geformuleerd hadden. Hoewel het een nogal Amerikaans en sappig (om maar even in de jaren tachtig taal te blijven) boek was, genaamd Calm my anxious heart door Linda Dillow, sprak de volgende uitspraak me wel aan: ‘Ik wil paradoxaal leven. I wil ingaan tegen mijn egoïstische natuur, tegen onze cultuur, ik wil een klein beetje meer geven dan waar ik eigenlijk zin in heb, ik wil twee mijl, in plaats van één mijl met de ander opgaan.’

Ben ik moe? Jawel. Voldaan? Meestal wel. Niet omdat ik het allemaal zo goed doe. Ik probeer, rommel wat aan, faal, probeer het weer en geef het over. Soms voelt het alsof de druppeltjes die wij op de gloeiende Japanse plaat maken geen zin hebben. Maar af en toe, heel soms, krijg je zomaar even een bevestiging dat de Here God je wel gebruikt om een goede indruk van Hem in Japan achter te laten. Zo hadden we vanmorgen een bijeenkomst met de moeders van Julie’s kleuterklas. Een moeder wiens oudste zoon al sinds de kleuterschool bij Thom in de klas zit, vertelde aan de anderen dat ik haar zeven jaar geleden meenam naar een donutrestaurantje in de buurt. Ze had vaag wat belangstelling voor het christendom, maar dacht dat ze nooit christen zou kunnen worden omdat ze niet aan alle regeltjes en vereisten van de kerk zou kunnen voldoen. Ik zou haar toen verteld hebben dat het Evangelie goed nieuws is en dat Jezus het al volbracht heeft. Vanmorgen vertelde ze dat ze zich vanaf dat moment met lege handen aan de Here God heeft overgegeven. Het was een lange weg, maar vorig jaar is ze samen met haar man, zoon en dochtertje gedoopt. Ik herinner me de donuts, maar niet meer de inhoud van ons gesprek. Toch heeft God het gebruikt.

Ik geef toe, dat voelde goed toen ik weer op de trein stapte. Toen ik thuiskwam, ging de bel. Het was een klein pakje voor mij. Ik opende het en vond een prachtig blikje Japanse thee. Dawa stuurde het me als bedankje. Het is inmiddels drie jaar geleden dat ze zich in Starbucks heel bitter over haar slechte huwelijk beklaagde en te keer ging over het feit dat haar man geen kinderen wilde. Ze vroeg me hoe ze toch kinderen zou kunnen krijgen voordat het te laat was. Ik adviseerde haar om eerst aan haar huwelijk te werken voordat ze verder aan kinderen dacht. Een jaar later waren er opnieuw tranen. Van vreugde omdat het met haar huwelijk de goede kant opging, en van verdriet omdat ze net een miskraam achter de rug had. Zij praatte, ik luisterde en samen baden we. Inmiddels is haar dochtertje 4 maanden. Een paar weken geleden zocht ik hen thuis op en ontmoette voor het eerst haar man. Het was fantastisch om dit herstelde gezin te zien. Ze zijn nog niet compleet, want de Here God woont nog niet bij hen. Maar ze zijn op de goede weg. Dawa schreef op het kaartje bij de thee dat ze graag gauw verder wil praten over God.

Ik hoor wat gewauwel en voor één keer ben ik het zelf niet. Het zijn wat onbegrijpelijke klanken afgewisseld met een ‘nee, nee’. Fleur en Lucile zijn wakker van hun middagdutje en kwebbelen erop los alsof ze de stilte van de afgelopen twee uren even moeten compenseren. Ze zijn ruim twee jaar, maar spreken nog maar weinig Nederlands. Ik maak me er geen zorgen om, want klanken oefenen doen ze genoeg. Zoals veel tweelingen praten ze laat en genieten nu van hun eigen taaltje, ook wel ‘idioglossia’ genoemd. Ik heb niet de indruk dat de grappige woordjes veel betekenis hebben, maar ze apen elkaars ‘woordjes’ telkens na. Hun nonverbale communicatie lijkt genoeg en voor de gezelligheid maken ze er leuke geluiden bij. Soms op mooie melodietjes want zingen en dansen (zelfs Lucile!) kunnen ze als de besten! Dat is echt genieten, over rustpuntjes gesproken, als je ze samen in de weer ziet. Dan klinkt zelfs ‘nee, nee’ me als muziek in de oren…

Mijn nuchtere Hollandse reactie is dan: wat sonde! Wellicht denken de Japanners hetzelfde als ze zeewier in een westers aquarium zien dansen. Dat is niet om naar te kijken maar om op te eten! Hoe dan ook vind ik dat de boerenkool op mijn bord veel beter tot zijn recht zou komen. Maar dat kan toch, want ze verkopen het hier. Dan steigert de zuunige Zeeuwse in me, want een klein takje kost 1,05 euro. Een aardappel kost hier een euro per stuk en ik heb er voor ons gezin al gauw een stuk of 10 nodig. Dan nog minimaal 30 takjes boerenkool. Dan komt een vegetarische pan boerenkoolstamppot op meer dan veertig euro. Ik heb bij de gedachte al gegeten en gedronken. De opgetutte verkoopster bemerkt mijn belangstelling voor de zeldzame takjes en vraagt beleefd of ik een paar losse takjes wil kopen of liever het veldboeketje dat ze persoonlijk heeft samengesteld voor 10 euro wil meenemen.  Ik bedank ervoor terwijl ik mijn lichte portemonnee tegen mijn lichaam gedrukt houd. Ik maak mezelf wijs dat ik zojuist 40 euro bespaard heb. Dat geeft zoveel voldoening dat diezelfde portomonnee spontaan zwaarder aanvoelt.

Genoeg voor nu. Ga maar gauw van de ijspret en stamppot genieten. Ik ga de plakrijst opzetten…

In een vragenronde na de eerste lezing kwam de eerste opmerking al: hoe kon een modelkerk met een gereformeerde theologie als GraceCityChurch nu toch stand houden in een zondige omgeving als de grote stad. Nu weten wij natuurlijk heel goed dat we geen modelkerk zijn in de zin van een ideale kerk of een voorbeeld dat anderen moeten volgen, maar het gaat hier om het beeld van wat in Japan een ‘modelroom’ genoemd wordt. Een volledig ingerichte ruimte volgens de bedoelde vorm en afmetingen, maar niet in de originele omgeving, waar je gaat kijken voordat je een soortgelijk apartement koopt wat nog gebouwd moet worden. Zo is GraceCityChurch een inkijkje in een revolutionair ander soort kerk in Japan. Waarvan wij natuurlijk hopen dat er nog veel gebouwd gaan worden als mensen, als deze jonge dominees daarin willen investeren.

Maar voordat deze zeldzame jonge christelijke leiders daartoe bereid zijn, moeten er eerst een heleboel vooroordelen uit de weg geruimd worden. Zo waren ze unaniem van mening dat de mensen in de voorsteden en op het platteland spiritueler zijn. Ze zien het openstaan voor een geestelijke werkelijkheid als iets dat mensen helpt om geïnteresseerd te raken in het christendom en uiteindelijk om zelf ook in Jezus te gaan geloven. Ze vroegen ons of je in de stad niet gedoemd bent om je geloof te verliezen. Zoveel extreme dingen, zoveel zonde, zo weinig kerken. De spijker op zijn kop: zo weinig kerken! En natuurlijk is een megastad als Tokio een climax van zondigheid: 37 miljoen zondige harten op elkaar gepakt. Heeft Tokio daardoor het Evangelie niet des te meer nodig? En zijn de mensen in Tokio meer geneigd tot zonde dan de Japanners op het platteland? Misschien zijn er meer verleidingen. En hoe zit dat in Nederland? Zijn Amsterdammers zondiger dan Zierikzeenaars? En doet het er eigenlijk toe? Zonde staat tussen ons en God in, veel of minder veel. En Jezus overbrugt die kloof.

De claim dat het Japanse platteland religieuzer zou zijn dan Tokio durf ik in twijfel te trekken. Ik hoef alleen maar om me heen te kijken. Deze dagen drommen massa’s kantoorwerkers en zakenmannen naar de tempels om geluk af te smeken voor hun business dit jaar. Aan alle schooltassen bungelen amuletten. Naast de dure horloges die vanonder de manchetknopen komen, zit een Boeddhistische kralenarmband. In of bovenop de dure woontorens staan tempeltjes. Alle belangrijke rituelen rondom geboorte, volwassen worden, huwelijk en overlijden zijn ook hier in Tokio doordrenkt met Shinto- en Boeddhistische elementen. Duizenden bizarre secten bloeien en groeien. Om nog maar te zwijgen over alle andere afgoden die vereerd worden: geld, designers’ tassen, perfect uiterlijk, status, smart phones, AKB48 (een populaire meidengroep).

Als de angst voor de stad onder christenen omslaat in liefde voor de stad, dan is er hoop voor een kerkplantingsbeweging in Tokio. Elke missie moet beginnen met liefde voor wat je wilt dienen. En liefde kost offers. Altijd. Uit de evaluatie bleek dat bij twaalf van de deelnemers aan ons ‘Gospel in the City’ seminar iets van die liefde aan het ontluiken is. Ze gaven aan dat ze het best zouden zien zitten om in een soortgelijke kerk als ‘modelroom’ GraceCityChurch te trekken. Letterlijk ook, want de meest effectieve manier om het Goede Nieuws over Jezus in Tokio te brengen is door er zelf middenin te wonen en het Evangelie uit te leven. En dat is heftig. Zo voelen de mensen om je heen dat ook en daarom is er geen mooier uitgangspunt dan samen opgaan. En uitgaan. Boodschappen doen. Even naar het park gaan omdat je ogen vergeten zijn hoe de kleur groen eruit ziet. Tegen elkaar aangeperst staan in de overvolle trein. Samen de nieuwe noedeltent op de hoek proberen. Samen balen dat er een snelweg pal voor onze toren gebouwd wordt. Met andere moeders de meiden afzetten bij ballet. Samen naar het volgende station rennen als onze metrolijn gestremd is. Samen in gesprek komen over wat je drijft en gelooft. Of niet.

Ik heb vast al wel eens verteld dat Lucile bij een goede orthopeed hier in Japan onder behandeling is. Het ziekenhuis is in desolate staat, maar de artsen zijn professionals die hun vak en patiënten serieus nemen. Zo ook dokter Uoti. Hij is een dertiger, bescheiden en innemend. Vanaf het eerste bezoek waar hij ons, in shock vanwege het tot twee keer toe in gerenommeerde ziekenhuizen falen van de behandeling van Lucile’s heupdysplasie en de eerste indruk van dit weggestopte, vervallen oord, met veel geduld te woord stond. Keer op keer legde hij zijn visie op de diagnose en de behandeling uit. Nooit gehaast, nooit onverschillig. Ondanks de overvolle wachtkamer met krijsende kinderen ging hij naast de verlegen Lucile zitten om met haar te spelen, te kletsen en zo haar gerust te stellen. Hij stond ons toe om tegen het ziekenhuisbeleid in de operatiekamer bij Lucile te zijn tot de anesthesist haar in slaap had gebracht. Herstellend op de afdeling viel Lucile onder de verantwoordelijkheid van een andere arts, maar elke dag kwam dokter na zijn dienst op de polikliniek in ons kleine vieze kamertje op bezoek. Hoe donker alles ook leek, altijd had hij een bemoedigend woord. En vaak bleef hij even hangen, alsof hij het nog ergens over wilde hebben. Maar het kwam er nooit uit.

Toen Lucile uit het ziekenhuis ontslagen werd, gaven we de afdeling een Japanse kinderbijbel. Het is een staatsinstelling dus we waren bezorgd dat ze zo’n christelijk boek niet aan zouden willen nemen, maar dokter Uoti die hem namens de staf in ontvangst nam, verblikte of verbloosde niet. Daarna ontmoetten we hem nog wekelijks bij controles op de polikliniek.

Nu de controles minder frequent worden, wilden we de dokter zelf ook iets van onze dankbaarheid laten zien en daarom nodigden we hem via email uit voor het kerstconcert en -diner van GraceCityChurch. Hij stuurde nooit een reactie terug. Ondertussen werden we volledig opgeslokt door de vele kerstevenementen met alle voorbereidingen en last minute stress die daarbij horen. Met de instructies voor de babysitter nog nagalmend in mijn hoofd (er is hier geen babysit-cultuur dus komt het maar een of twee keer per jaar voor dat we samen weg kunnen), haast ik me naar het evenement en stuit ik in de concertzaal plotseling op dokter Uoti. Met vrouw en kind, een bijdehand Japans meisje dat slechts 4 maanden ouder is dan Fleur en Lucile.

We genieten van het pianoconcert en begeven ons naar het restaurant. Geert heeft inmiddels geregeld dat de familie Uoti bij ons aan tafel kan zitten en voor het kleine meisje wordt meteen een kindermenu geserveerd. Van zolang stilzitten heeft ze honger gekregen, dus ze klautert in de kinderstoel en kijkt vol verlangen naar de gefrituurde garnalen groter dan haar handjes. Even denk ik dat ze hem bij zijn staart pakt, maar dan bedenkt ze zich. Ze drukt haar kinnetje op haar borst, knijpt haar oogjes en handjes samen en zegt: “Here God, dank u voor muziek en lekker eten. In de naam van Jezus, amen.” Gevolgd door een stuk minder ingetogen “Itadakimasu!” (ik aanvaard in dankbaarheid en eet smakelijk). Dan moeten de dikke garnalen eraan geloven.

Mijn onderkaak hangt ondertussen vol verbazing naar beneden. Ik kijk naar dokter Uoti en stamer wat schaapachtig ‘hè’ en ‘wat?’ en ‘hoor ik het goed?’ Zijn vrouw schiet in de lach en vertelt me dat haar man al een derde generatie christen is. Ze voegt eraan toe dat ze zelf met hem meegaat naar de kerk, maar nog niet gedoopt is. Hun dochtertje wel en ze strijkt het smullende meisje over haar zwarte haartjes. Dokter Uoti lacht nu breeduit, schateren is het meer. Hij knikt en na een half jaar komt het hoge woord eruit: “ik ben christen”. Vervolgens loopt hij helemaal leeg, opgelucht nu eindelijk te kunnen zeggen wat hij de hele tijd al wilde delen. Wat opviel is dat hun dochtertje gedoopt is. Kinderdoop is bijzonder zeldzaam in Japan. GraceCityChurch doopt nieuwe gelovigen die geloofsbelijdenis afleggen op welke leeftijd dan ook èn hun kinderen. Blijkt dat de Uotis al generaties lang naar een gereformeerde kerk gaan. Met minder dan 0,5% Protestanten waarvan slechts een kleine minderheid zich in de gereformeerde traditie plaatst, blijken we aan tafel te zitten met een gereformeerde speld in een gigantische Japanse hooiberg.

Als zijn vrouw even weg is, vertelt dokter Uoti ons hoe graag hij met ons over zijn geloof had willen praten, maar hoe dat op zijn werk niet mogelijk is. Sinds de gifgasaanvalllen van de Aum-sekte in 1995 in Tokio is er een groot wantrouwen ten opzichte van georganiseerde religie. Op je werk over geloof praten is taboe geworden. Toen Uoti onze uitnodiging ontving, zag hij dat als enige mogelijkheid om met ons over zijn christen zijn te praten. Een andere belangrijke motivatie was het verdriet dat hij met zich meedraagt over het feit dat zijn vrouw niet gelooft. Ze gaat regelmatig mee naar de kerk en staat zeker niet negatief tegenover het christendom en de kerk, maar het is niet iets dat haar hart raakt. Tenminste nog niet. En daar ziet dokter Uoti een rol voor mij. Gelukkig klikt het heel goed, we hebben bijzonder gezellige uurtjes met elkaar en we beloven gauw af te spreken. Ik geef haar mijn visitekaartje en twee dagen later ligt er al een warme brief van haar in de brievenbus.

Een bijzondere ontmoeting. Nieuwe vrienden. Dat doet goed. Een blog schrijven werkt zeker therapeutisch, maar het is ook belangrijk om mensen in de buurt te hebben waar je je vreugde en zorgen mee kunt delen. En van die laatste categorie zijn er genoeg. Aardbevingen blijven een thema. Toen Nieuwjaar aanbrak, was ik opgelucht. Het heftige jaar 2011 lag achter ons. Was afgesloten. Onbewust maakte ik mezelf wijs dat het aardbevingstijdperk daarmee ook afgesloten was. Naïef natuurlijk, maar na bijna 7.000 (echt waar! al voel je de kleinere trillingen natuurlijk niet allemaal) naschokken ben je er wel klaar mee. Mijn opluchting duurde precies 14 en een half uur. Op Nieuwjaarsdag om half drie ‘s middags kregen we een klap van 7,0 op de Richterschaal. Gelukkig zaten we net in de bus op weg naar de kerk en door de schokdempers en de rubberbanden van de bus voelde het niet zo naar als op de 51ste verdieping. Vanochtend is er een 17 meter lange walvis hier voor onze toren in Tokyo Bay aangespoeld. Gestrande walvissen worden al generaties lang door veel Japanners in verband gebracht met aardbevingen op komst. De tijd zal het leren.

Enfin, zoals elke dag zat ik in de trein en er zakt een stevige sumoworstelaar naast me op het bankje. Lezen wordt moeilijk omdat ik door zijn omvang mijn armen nauwelijks meer kan bewegen en ik kijk naar mijn handen. Ze zijn uitgedroogd en er zit een beetje bloed op mijn vingers. Even wat crème erop voordat de andere vingers ook opengaan. De sumoworstelaar naast me wordt wat onrustig. Hij wiebelt en duwt daardoor nog harder. De passagier aan mijn andere zijde begint te snuiven. Sumo kucht. Ik begin bezorgd te worden. Hij draait naar me toe en ik zet me schrap. ‘Spreekt u Japans?’ ‘Jawel…’ ‘Wat is die hemelse geur van de crème die u zojuist voor uw handen gebruikte?’ ‘Eh, kersenbloesem, dacht ik’. ‘Vandaar, sakura, dat raakt ons Japanners tot in het diepste van onze ziel’. Hij zwijmelt. Ik ben bang tot hij zo in tranen zal uitbarsten. Ik diep het tubetje uit mijn tas op en laat het aan hem zien. Als een heilig voorwerp houdt het heel zorgvuldig vast, streelt het en ruikt aan de gesloten dop. ‘Ik ga het zeker kopen, zeker…’ Bij het volgende station gaat hij eruit. Als ik een paar uur later met dezelfde trein op weg naar huis ben, stapt hij weer in. Deze keer met zijn vriendin. Ik weet welk cadeautje zij binnenkort zal krijgen.

Zo zijn er elke dag van die ontmoetingen. We zitten elke dag twee uur in de trein. Dat is bij lange na niet het record voor bewoners van Tokio, het is waarschijnlijk redelijk gemiddeld. De Oedo-lijn (een van de tientallen trein- en metrolijnen in Tokio) die we elke morgen om tien over zeven instappen komt elke 3 minuten. Elke trein heeft honderden mensen erin. In onze trein valt wel mee met de drukte, want wij gaan vanuit het centrum naar een voorstad in West-Tokio, waar de school van de kinderen is. Tegen de stroom in, want de meeste mensen komen vanuit de voorsteden naar het hart van Tokio voor hun werk. Aan de overkant van het perron op elk station dat we passeren, worden passagiers de trein in geperst. Haringen in een pot hebben nog meer ruimte.

Dat betekent dat er elke drie minuten zo’n duizend levensverhalen op elk station stoppen. In ons treinstel, nummer 7, komen en gaan elke ochtend een aantal ‘vaste klanten’, net als wij. Zo is er de zakenman, eind veertig, keurig in een designerspak en altijd druk met zijn iPad. Meest opvallend zijn zijn nagels. Alsof hij elke dag een uur bij de manicure doorbrengt: perfect gevijld en gelakt. Ook is er de man met het ‘grote haar’ (rechts op de foto),  zoals Thom en Berend hem noemen. Als hij instapt, gaat hij zitten, neemt een kauwgumpje en valt dan in slaap. Dat maakt me wat zenuwachtig, want ik ben bang dat hij stikt. Wonder boven wonder wordt hij altijd precies bij het juiste station wakker. Dat werkt trouwens zo bij heel veel passagiers. Behalve bij Berend die ene keer toen hij alleen moest reizen omdat Thom ziek thuis was. Hij was net als het merendeel van zijn reisgenoten in slaap gevallen en een paar stations te laat wakker geworden. Ik had het flink benauwd toen hij niet op het afgesproken tijdstip thuis kwam…

Verder is er de hippe oma (op de foto achter Berend) die op hetzelfde station als wij uitstapt. Ze maakt er altijd een wedstrijd van om eerder bovenaan de trap te zijn, maar als ze dan gewonnen heeft, moet ze naar de volgende verdieping de lift nemen omdat ze zo uitgeput is. En de twee kantoorwerkers van eind vijftig, begin zestig. Ook zij kunnen slapen als de beste. De gamer van een jaar of 20 heeft geen enkele moeite om wakker te blijven. Hij stapt in met zijn gameboy in de aanslag en de deuren zijn nog niet dicht of hij is alweer in zijn gamewereld. Naast hem zit de kookjuf en zij houdt het wakker door haar recepten nog eens door te nemen. Ze werkt bij een van de vele kookstudios waar huisvrouwen of een enkele alleenstaande man leert koken. Daarnaast de manga-lezer, verdiept in ongetwijfeld gewelddadige Japanse zwart-wit stripverhaal.

Soms vraag je je af wat het verhaal achter die gestalte waarmee je twee of veertien stations passeert. Zo kwam deze jongeman met een grote orchidee binnen. Een kapitale plant, niet ingepakt, alsof hij hem zo bij zijn oma uit de vensterbank had meegepakt. Hij zette de plant naast hem in het gangpad voor de deur, zakte onderuit en viel als een blok in slaap. Was de plant een cadeau omdat hij een nieuwe zaak geopend had? Wat doet hij er dan om 7 uur ‘s morgens mee in de trein? Een nachtclub misschien? Of had hij de plant voor zijn vriendin gekocht, maar ze kwam niet opdagen en hij zocht de hele nacht naar haar?

Zoveel verhalen, zoveel hoofdstukken en wij reizen één alinea samen. Maar elkaars boek kunnen we niet lezen. We kunnen alleen maar raden wat de verhaallijn is. En hopen dat de Here God erin voorkomt. Sommige mensen hebben het idee dat je als zendeling op elk willekeurig moment aan wie je maar tegenkomt over God loopt te vertellen. Zo werkt het meestal niet. De meeste van de 35 miljoen bewoners van Tokio blijven onbekenden voor me. God is met ze begonnen, maar ze erkennen Hem niet. Soms word je er wanhopig van. Zoveel mensen, zo weinig christenen, zo’n ondoordringbare cultuur. De massa’s in de trein confronteren je daarmee. De meeste mensen slapen, dit land is zo moe en kan zich niet ontspannen. Er is geen tijd om dieper te kijken, door te vragen en te zoeken naar zin. Of naar God.

De oma tegenover me knipt haar nagels met de grootste nagelknipper die ik ooit gezien heb. De nagels springen als fijngesneden witlof alle kanten op en ik duik opzij om de scherpe projectielen te ontwijken. Een puberend schoolmeisje trekt het mini-rokje van haar uniform nog hoger op. De zakenmannen knijpen een oog open alsof ze voelen dat er jonge, blote knieën in de buurt zijn. Ik ga een boekje met Julie lezen terwijl Thom en Berend in hun boeken verzonken zijn. Dit uurtje per dag in de trein is onze quality time samen. Bijkletsen, samen lezen, tekenen of mijn meisje doet een dutje in mijn armen. Ze snoezelt weg en de verhalen om haar heen zijn er niet meer. Ik schuif voorzichtig een stukje op, want uit de plastic zakken van de sushi-chef naast me sijpelt bloed. Hij komt net van de visafslag en heeft kaplaarzen aan, maar ik niet niet. De vis in zijn tassen is zeker vers, volgens mij beweegt het zelfs af en toe, maar voor ons geen sushi vanavond. Ik sluit me aan bij Julie en ga aan de binnenkant van mijn ogen bekijken wat wij straks gaan eten…

Als GraceCityChurch proberen we dat te faciliteren door allerlei podia aan te bieden waar het verhaal van de geboorte van (en de redding door) Jezus klinkt. Morgen hebben we de aftrap met een kerst jazz concert in een hippe muziekstudio in de chique wijk Ginza. Informeel, swingend, met saxofoon- en pianomuziek van professionele muzikanten die de traditionele Christmas carols in een nieuw jasje verpakken. We proberen hiermee vooral de twintigers en dertigers in onze doelgroep aan te spreken, die zo uit hun werk komen en in de zaal de stropdas en hun colbert uitdoen en genieten van de muziek en de kerst ‘talk’ (klinkt beter dan meditatie of boodschap, toch?).

Zaterdag gaat de aandacht uit naar de kinderen tijdens de Grace Kids’ Christmas Party. Chocolademelk met vrolijke cupcakes snoepen en tijdens het kerstverhaal knabbelen op pepermunt-candy canes. Met de dirigente van ons Gospelkoor een vrolijk kerstlied zingen compleet met dansje. Ook in de spelletjes zit beweging met een heuze stoelendans. Met een cadeautje van chocolaatjes en een cool potlood naar huis met een warme herinnering aan de kerk. Terwijl ik de kinderen entertain, probeert de rest van de staff in gesprek te gaan met de ouders die toekijken. Het is voor hen een raadsel waarom de kerk zoveel kinderen die niet uit christelijke gezinnen komen zo’n fijn feest aanbiedt. Een prachtig aanknopingspunt om het over genade te hebben!

Zwarte gospelmuziek blijft razend populair en het Grace City Choir heeft maanden geoefend op klassieke en nieuwe kerstliederen. Na de dienst aanstaande zondag geven ze een concert en dat zal naar verwachting weer heel veel niet-christenen naar de kerk brengen. Een flink gedeelte van het koor gelooft ook (nog) niet, maar zingt het Evangelie elke week. Dat doet iets met ze en hun nieuwsgierigheid naar het verhaal achter de teksten groeit.

Volgende hoogtepunt wordt het dinner concert op 23 december in een duur restaurant in het zakencentrum Marunouchi in ons doelgebied in Tokyo. Het is de verjaardag van de keizer en daarmee een nationale feestdag. Het liefst vieren Japanners op die dag iets dat ze kerst noemen. Daarbij hoort voor veel mensen gefrituurde kip van een fastfood restaurant en een kersttaart waar ze veel te veel voor betaald hebben (vanaf 40 euro). Hoogopgeleiden en iets oudere (40 plus) willen chique uit eten en zoeken kwaliteit. Zeker met kerst en daarvoor tasten ze van harte in de buidel. Daarom nodigen we hen uit voor dit bijzondere kerstfeest. Een gerenommeerde pianiste speelt Schubert voor het eten en klassieke kerstmuziek tijdens het diner van veel gangen met (te kleine) gerechtjes uit de Franse keuken. Dominee Fukuda laat ook daar het kerstevangelie klinken en legt de relevantie uit voor het leven hier en nu in Tokio.

Kerst valt op zondag en GraceCityChurch hoopt op een vol huis tijdens de middagdienst. Veel Japanners in onze doelgroep hebben een tijd in het Westen gewoond voor studie of werk en herinneren zich kerkdiensten waar ze met kerst terecht kwamen. Die sfeer zoeken ze weer en velen komen bij ons uit. Geen band deze keer maar een orgel en professionele zangers die ons begeleiden bij het zingen van de traditionele kerstliederen.

En dan? Dan is het uit met de pret. Japanners gaan aan de oudejaarsschoonmaak beginnen, maken de traditionele osechi-gerechten klaar en trekken zich terug met hun familie en met hun noedels die een lang leven symboliseren (niet afbijten dus!). Voor ons een stille week. Van terugkijken en moed vatten voor het nieuwe jaar. Eenzaam ook, want als buitenlander hoor je niet in de Japanse kring in die dagen. Tegelijkertijd betekent het eindelijk tijd voor elkaar als gezin! Maar eerst is er nog heel erg veel werk aan de winkel. Er zijn natuurlijk de evenementen die ik noemde en pastoraal wordt er veel beroep op ons gedaan, want het lijkt wel of iedereen in de put zit of in de clinch ligt. Allemaal eindejaarsstress zullen we maar denken. Het was met het jaartje dan ook wel, hier in Japan…

Hoewel ik het gevoel heb deze mensjes nog maar net gebaard te hebben, zijn de afgelopen twee jaar toch niet zomaar voorbij gegleden. Hoogtepunten zoals de officiële start van Grace City Church, maar ook dieptepunten zoals de eindeloze behandeling van Fleur en vooral Lucile’s heupdysplasie en natuurlijk de aardbeving, tsunami en kernramp. Grace City Church bloeit, Japan krabbelt weer op na de drievoudige ramp en Fleur en Lucile lopen: reden genoeg om feest te vieren en de Here God te danken voor het leven dat Hij geeft. Daarom vierden we met vriendjes en vrienden uit de kerk en uit de buurt een groot feest. Gesymboliseerd door een grote taart! In dit geval was twee keer twee wel even vier met 2×2 kaarsjes en 2×2 hieperdepiep hoera’s…

Aan de Japanners gaat Thanksgiving volledig voorbij, die vinden het op dit moment sowieso moeilijk om te bedenken waar ze dankbaar voor zijn. Zorgen over radioactieve straling en de moeizame economie houden hier iedereen bezig. En ach, weet je, die momenten hebben we allemaal wel eens. Dankdag, oudejaarsdag, de avond voor je verjaardag, je kent ze wel, van die momenten dat je terugkijkt en je zegeningen probeert te tellen. Soms zie je ze even niet. Andere momenten, vaak minder beladen, lachen ze je recht in je gezicht toe. De titel van deze blog is niet zozeer gekozen vanwege Thanksgiving deze week, maar om een les die ik opnieuw leerde. Dankbaarheid onder alle omstandigheden. Het gaat om één van die dingen die je met je mond belijdt, maar als het echt aan de orde is…

Iets waar ik heel erg op gehoopt had, ging niet door. Het voert te ver om uit te leggen waar het om gaat, maar het zou een ‘krentje in de pap’ geweest zijn in deze heftige tijden. Een moment van ontspanning, een uitje. Al met al niets belangrijks, maar toch. Ik was, hoe kinderachtig ook, van binnen ronduit verdrietig toen ik van degene die het aangeboden had, hoorde dat het niet doorging. Toen ik de kinderen naar school had gebracht, deed ik op de terugweg -en dat is niet mijn stijl omdat ik altijd open wil staan voor contact met de mensen om me heen, daarvan ben ik hier immers-  mijn koptelefoon in mijn oren. Ik wilde in mijn ei, maar dat is niet zo gemakkelijk in een stampvolle trein in een stad met 35 miljoen mensen om je heen. In mijn oren klonk muziek die me onbekend voorkwam. Het bleek een nummer van Nicole Nordeman te zijn.

De tekst maakte me beschaamd. Hier zat ik te mokken omdat ik mijn zin niet kreeg, terwijl ik het grotere plaatje uit het oog dreigde te verliezen. Eén ding werd me wel duidelijk, dit lied ‘graditude’ (dankbaarheid) kon ik zeker interpreteren als een berichtje uit de hemel en hoe confronterend ook, het klonk  me als muziek in de oren. Hier de vertaalde tekst:

Zend ons regen, zou u ons regen willen sturen?
Want de aarde is droog en moet nodig weer drinken
en de zon staat zo hoog dat we zinken in de schaduw.
Zou u ons een wolk willen sturen, een harde en lange donder?
Laat de hemel zwart worden en stuur wat genade naar omlaag.
U kunt toch zeker wel zien dat we zo’n dorst hebben en bang zijn.
Maar misschien niet, niet vandaag.
Misschien voorziet U op andere manieren
en als dat het geval is…

prijzen we U met dankbaarheid
voor de lessen die we leerden over hoe we naar U moeten dorsten,
hoe we die zon die ons gezicht opwarmt moeten zegenen,
ook als U ons nooit regen zou sturen.

Dagelijks brood, geef ons dagelijks brood.
Zegen onze lichamen, houd onze kinderen wel doorvoed.
Vul onze bekers, en vul ze vanavond nog een keer.
Wikkel ons in en verwarm ons door en door
weggestopt onder onze stevige daken.
Laat ons veilig sluimeren uit het zicht van gevaar deze keer.
Maar misschien niet, niet vandaag.
Misschien voorziet U op andere manieren
en als dat het geval is…

prijzen we U met dankbaarheid
voor de lessen die we leerden over hoe we honger naar U moeten hebben
en hoe we de sterren aan de hemel beter kunnen zien als we geen dak boven ons hoofd hebben.

Oh, wat een verschil zit er vaak tussen
wat we willen en wat we echt nodig hebben…

We prijzen U met dankbaarheid
voor de lessen die we leerden over hoe we op U moeten vertrouwen,
dat we meer gezegend zijn dan we ooit hadden kunnen dromen
in overvloed of in nood.

Zondagmiddag heb ik een Thanksgivinglunch voor de vrouwen van Grace City Church en hun (nog niet-christelijke) vriendinnen georganiseerd. De uitnodigingen zijn uit, het eten is geregeld (geen kalkoen maar lichtverteerbare pasta – hé, ik moet aan de context van slanke zakenvrouwen denken), nu alleen de inhoud nog. Ik heb nog een paar dagen de tijd om te bedenken hoe ik vorm ga geven aan de boodschap van 1 Thessalonicenzen 5 vers 16 tot 18: ‘Wees altijd verheugd,  bid onophoudelijk, dank God onder alle omstandigheden, want dat is wat hij van u, die één bent met Christus Jezus, verlangt.’ Maar weet je, ik ga me er niet teveel zorgen overmaken. Ik ga Hem eerst maar eens danken.

Japanners zijn bijzonder gevoelig voor het wisselen van de seizoenen en het maakt ze melancholisch. Als in deze tijd van het jaar de eerste kakis in de winkels verschijnen, worden ze als heilige symbolen van de herfst heel voorzichtig in het mandje gelegd. Nu is die voorzichtigheid niet echt noodzakelijk, want kakis zijn steenhard als ze net geoogst zijn. Je kunt ze eigenlijk niet zo van de boom eten. Ze moeten dagenlang in huis narijpen, het liefst pal naast ander rijp fruit. En als je ze dan ontvelt en een stukje afsnijdt, zijn ze eigenlijk nog niet zoet. Ze smaken wat wrang en het vruchtvlees blijft stevig. Even koken of pureren maakt ze iets smakelijk, vind ik. Maar die keuze heb je meestal niet, wanneer ze als delicatesse bij Japanners thuis worden aangeboden.

Vorige week tijdens de bijbelstudie met een vriendin uit de buurt die nog geen christen is, overkwam het me nog. Haar schoonvader die op het platteland woont, had hen een doos vol kakis gestuurd. Na op drie keer aandringen met een mompelend ‘ja, straks heel graag’ gereageerd te hebben, kon ik niet meer om de schaal vol oranje heen. We zaten midden in een studie over Abraham die Izak offert en indringende vragen kwamen op. En daar zit ik met zo’n harde kaki in mijn mond. Ik wil graag gefocust blijven op de studie dus mijn verstand kan niet op nul tijdens het kauwen, bovendien wil ik mijn vriendschap niet in gevaar brengen door de gastvrijheid die mijn vriendin toont door het aanbieden van de kaki niet te waarderen. Het kakiseizoen is net begonnen, dus ik zal nog heel wat kaki moeten slikken.

Ik wil van Japan en de Japanners houden, anders kan ik mijn werk niet doen. Want wat voor zin heeft het planten van een kerk als die niet uit liefde voortkomt? Maar het valt niet altijd mee om te houden van de dingen waar de Japanners van houden. Soms is dat geen probleem, denk maar aan hun voorliefde voor waarzeggerij of het aanbidden van bomen en stenen. We reden langs de majestueuze Fuji en weet je, als je de perfect gevormde berg ziet die zich eenzaam en schijnbaar oppermachtig opricht in het verder vlakke landschap, dan begrijp ik dat je, als je de Schepper niet kent, je geneigd zou kunnen zijn de schepping te aanbidden. Reden te meer dus om van die Schepper te vertellen! Maar hoe zit het met de liefde die ik op moet brengen voor het eten waar de Japanners van houden? Dat valt niet altijd mee voor mij wanneer het gaat om volledige vissen mij vanaf mijn bord met hun bolle ogen aankijken. Of als de zuignappen van een paarsige inktvis zich aan mijn verhemelte hechten.  Of wanneer het schuimende slijm van de gefermenteerde bonen (natto) van mijn eetstokjes afglijdt.

Maar ik boek vooruitgang, want de kaki heeft voor mij een nieuwe, diepere betekenis gekregen. Deze wrange vrucht gaf me afgelopen weekend meer inzicht in het hart van de mensen die ik hier probeer te dienen. Die harten zitten vaak zo op slot, dus elk inkijkje in de cultuur, in de ziel van Japan helpt. In het kader van de kunstmaand zoals Geert en ik die in de afgelopen weken in Grace City Church georganiseerden, hebben we met de gemeente en andere belangstellenden de film ´hoshigaki´ (gedroogde kaki) gekeken. De film gaat over een maatschappelijk werker in Tokyo die probeert een ernstig zieke bejaarde in de buurt waar hij opgroeide in leven te houden. De oude man was in zijn jeugd een locale held en de hoofdpersoon kan niet accepteren dat de levenlust uit hem wegebt. Hij pureert kakis voor hem, maar het lukt de oude man niet het op te eten. Als een buurmeisje de eerste kaki van de boom op het tempelterrein plukt en deze aan de maatschappelijk werker geeft, besluit hij hem -volgens traditie-buiten te drogen. Maar de vrucht wil maar niet drogen, tot de man na vier weken uiteindelijk in een coma raakt. Toegegeven, het klinkt als een droevig verhaal, maar de diepte en bevrijding is ontroerend. Het was bijzonder om de scenarioschrijver en christen, Yu Shibuya, die bij ons te gast was zelf te horen vertellen over hoe de film tot stand gekomen is en de betekenis van wat hij uitbeeldde. De film is nog niet op DVD, maar trekt langs filmfestivals over de hele wereld. Kakis zullen voor mij nooit meer hun oppervlakkige smaak hebben. Kijk maar naar dit clipje:

http://persimmonfilm.com/media.php