Geloven in Japan

Wat een genade, even wat tijd om het rustiger aan te doen… Kletsen, spelen en tekenen met de kinderen, samen een DVD kijken (de nieuwe film over het aapje Curious George) en een duik in het zwembad om wat af te koelen. En in verloren uurtjes lekker lezen. ‘Shiokari Pass’ van Ayako Miura verslonden, het verhaal van een jongen uit Tokio die rond 1900 christen wordt. Oud, maar zijn strijd is nog steeds actueel. Nog een Japans boek, ‘De Huishoudster en de Professor’ van Yoko Ogawa over een eenvoudige huishoudster en haar zoon die voor een superslimme wiskundeprofessor die door een ongeluk maar een korte termijngeheugen van exact 80 minuten heeft, werkt. Verder heb ik  ‘De Niet verhoorde gebeden van Jacob de Zoet’ van David Mitchell gelezen. Ik las het in de oorspronkelijke taal, het Engels met de veel mooiere titel ‘The thousand autumns of Jacob de Zoet’. Het verhaal van de Zeeuw Jacob de Zoet die aan het eind van de 17e eeuw voor VOC op het Japanse Dejima leeft. Een lijvig boekwerk met zijn 450+ pagina’s, maar een juweel voor deze Zeeuwse-historica-en-zendelinge-in-Japan!

Het is niet bewust zo gepland, maar nu ik er over nadenk, spelen de genoemde boeken in Japan. Nou ja, het past misschien wel bij de zomervakantie, reflecteren op verleden en toekomst. Het Grote Verhaal – God, de wereld en haar geschiedenis -, maar ook ons eigen kleine verhaal van ons gezin. Beiden spelen zich voor een stukje af in Japan, dus zo vreemd is het niet om daar op te focussen. Schokkend om te lezen hoe de Japanse tolken van de Nederlanders op de handelspost in Japan in de Shinto-tempel ritueel een afbeelding van Christus moesten vertrappen. Het meebrengen van bijbels was ten strengste verboden en christenen werden vervolgd. De bezwaren tegen het christendom waarmee de bevolking toen geïndoctrineerd werden, klinken honderden jaren later in het hypermoderne Japan nog altijd. Het christelijk geloof zou gebruikt worden door het westen om Japan zwak te maken en Japanners dwingen hun identiteit op te geven.

Soms komt een Japanse gedachte verrassend dichtbij, bijvoorbeeld wanneer de huishoudster uit Ogawa’s boek het volgende mijmert: ‘In mijn verbeelding zie ik de Schepper van het heelal in een verre uithoek van de hemel zitten. Hij weeft een patroon van kunstige zijde zo verfijnd dat zelfs het zwakste licht er doorheen zou schijnen. De zijde strekt zich oneindig uit in alle richtingen en rimpelt vriendelijk in de kosmische bries. Je zou het wanhopig aan willen raken, het tegen het licht willen houden, het tegen je wang willen strelen.’ (vertaling ondergetekende). Al heb ik geen enkele reden om aan te nemen dat de schrijfster het over de God van de Bijbel heeft, vind ik het een prachtig beeld.

Ayako Miura is een van Japans meest gevierde schrijfsters van de twintigste eeuw. Ze was christen en verbloemde dat nooit in haar boeken. Ik ken een aantal christenen die op de universiteit kennis maakten met haar literatuur en zo hun zoektocht naar de God van de bijbel begonnen. Ze schreef dit boek op basis van historische feiten: een jongen uit Tokio, opgevoed door zijn harde grootmoeder die zijn moeder uit huis had gestuurd en doodverklaard vanwege haar christelijk geloof, wordt een man en leert voor zichzelf denken. Uiteindelijk komt hij bij God uit en wijdt hij zichzelf toe aan Hem. Als zijn trein op de dag van zijn verloving in de bergen dreigt te ontsporen, aarzelt hij geen moment en gooit zichzelf op de rails waardoor de trein tot stilstand komt en de andere passagiers het overleven. Kort daarvoor vertelde hij zijn verloofde: ‘Ik wil elke dag voor God en voor de mensen leven. Natuurlijk wil ik zo lang mogelijk leven, maar ik wil ook bereid zijn om te sterven op het moment dat ik daartoe geroepen wordt.’

Waar we normaal ’s avonds laat uitgeput in slaap storten, hebben we in de vakantie nog puf om een documentaire te kijken. Het blijkt een cultureantropologisch kijkje in een Japans festival in de stad Inazawa te zijn. Schrik niet, het gaat om het zogenaamde Hadaka matsuri, het ‘festival van de naakte man’ (gelukkig niets te zien, hoor). Al honderden jaren wordt dit in de winter gevierd en rennen 10.000 mannen gekleed in slechts een stukje wit laken om hun heupen (lijkt op een katoenen luier) naar een tempel om daar de ‘shinotoko’ (godman) aan te raken. Deze uitverkoren man is dan inmiddels 3 dagen ritueel gereinigd in de Shinto-tempel en dient als zondebok voor alle zonde die zijn stadsgenoten in het afgelopen jaar bedreven hebben. Elke man die de naakte shinotoko aanraakt, draagt zijn zonden over en kan met een schone lei beginnen. Het festival gaat gepaard met extreem veel alcohol en alle remmen van de altijd zo ingetogen Japanse mannen gaan los. We hebben het gebeuren met afschuw en verwondering bekeken. Het laat zoveel donkerheid zien en tegelijkertijd is er, ook bij de deelnemers, het besef dat er redding van diezelfde zonde door een ‘godman’ nodig is. Ik zie nog geen mogelijkheden tot contextualisatie van het naakte man-festival in Grace City Church, maar net als de boeken is door deze documentaire mijn inzicht in de extreem complexe en soms ondoorgrondelijke Japanse cultuur en levensbeschouwing weer verdiept.

Hebben jullie nog leestips? Stuur ze op, de tips of als je het boek uit hebt, het boek zelf !